Menu

Buurtverhaal:

De pronkbeker, het Valkhofmuseum en het Oud-Burgeren Gasthuis (O.B.G.) (2018)

Alexander van de Zand
Gepubliceerd op 22 juni 2018 , 357x gelezen

"Hoe dingen samenkomen"

Als genealoog kom je weleens verrassingen tegen en soms heel dicht bij huis.

Al jaren onderzoek ik mijn familie van mijn moederszijde en vaderszijde. Van mijn moederskant weet ik ook heel veel en waar ze vandaan kwamen in de 18de eeuw, maar van mijn vaderszijde ben ik heel ver gekomen en ook heel breed. Het gaat wel terug tot begin 1300 in Rees, Duitsland, net over de grens. En vandaaruit zijn op den duur vele belangrijke takken ontstaan. Belangrijk houdt zo'n beetje in, dat er velen in bestuurlijke functies terechtkwamen, juristen waren, burgemeesters, drosten en op den duur ook met adelijken en riddermatigen huwden of dat zelf werden. Mijn achternaam werd in het verleden op verschillende wijzen geschreven, dus bij het zoeken moet ik vele combinaties gebruiken. Zo ook deze keer waar dit verhaal overgaat. Ik zocht deze keer op 'van de sande'. Tot mijn grote verrassing kwam ik het volgende tegen, waarbij mij dit opviel: "Derk Herman van de Sande 29.1.1721 (wapen drie klaverbladen)".

Ik sloeg natuurlijk aan op de naam die ik nog niet kende én op de opmerking erbij van die drie klaverblaadjes. Dit is namelijk een wapenschild wat mijn rechtstreekse voorouders omstreeks 1500 al gebruikten en in verschillende uitvoering.

In welke (zij)tak hij zit weet ik nog niet, maar daar kom ik wel achter. Ik heb al veel van hem verzameld. Hij is in 1668 in Rees geboren, evenals zijn vader. En een aantal van zijn nakomelingen zijn, zoals het er nu uitziet, in Nijmegen en Harderwijk terechtgekomen.

Ik kan me natuurlijk vergissen, maar hij lijkt me de eerste regent te zijn geweest van het destijds nog genoemde "'t Oude Borgeren Gasthuis" wat zich in de Molenstraat bevond. De naamborden met regenten in het huidige OBG gaan maar terug tot ergens 1800. Dus daar missen we wat.
Het toeval wilde dat ik een dag voordat ik hierboven aangehaalde informatie aantrof, een bezoek had gebracht aan het Valkhofmuseum waar die pronkbeker zich zou bevinden. Hij is me in het geheel niet opgevallen, mede omdat ik er niets over wist.

En na een tip van de fotograaf van de wijkkrant, heb ik vandaag een bezoekje gebracht aan het huidige OBG en een kijkje mogen nemen in de regentenkamer. Hoewel het een 'replica' is, heeft het toch wel wat om te weten dat een verre familielid zich 'daar' bewogen heeft, maar hij zal zeker onder de twee bogen door gekomen zijn, hoewel ze nu niet op de oorspronkelijk plek staan. Ik hoopte op een historisch portretschilderij van hem, maar helaas. Misschien is ie ergens in een archief te vinden.

Hierna de tekst die ik op onderstaande sites aantrof:

Achtzijdige pronkbeker op hoge gewelfde voet met balustervormige stam, ingesnoerde kelkvormige cuppa en gewelfd deksel. De beker is versierd met opgesoldeerde gegoten ornamenten in Lodewijk... | Schiff, Willem

Omschrijving

Achtzijdige pronkbeker op hoge gewelfde voet met balustervormige stam, ingesnoerde kelkvormige cuppa en gewelfd deksel. De beker is versierd met opgesoldeerde gegoten ornamenten in Lodewijk XIV-stijl. De acht zijden van de beker zijn versierd met wapens en namen van de regenten van het Oud-Burgeren-Gasthuis.
De namen en wapens zijn geordend naar anciënniteit qua benoemingsdatum:

  1. Derk Herman van de Sande 29.1.1721 (wapen drie klaverbladen),
  2. Joh: de Leeuw van Koolwijck 21.9.1740 (wapen gevierendeeld, diagonaal, twee andreaskruisen en drie tulpen),
  3. Gijsbert Weijer Haesbaert 21.2.1742 (wapen lopende haas),
  4. Matthias v: der Lijnden 21.2.1745 (wapen geschoren lindeboom),
  5. Koenraad Rappard 6.7.1746 (wapen galopperend paard),
  6. Joh: Hartman Degner 21.6.1752 (wapen arm met degen),
  7. Abraham Vos 21.6.1752 (wapen vos),
  8. Corn: Weijer Vermehr 21.6.1752 (wapen tweekoppige adelaar).

De bekroning van de beker vormt een gegoten beeldje van een oude man met stok, die met de linkerhand een door twee leeuwen geflankeerd stadswapen draagt. Op het grondje waarop hij staat is het jaartal 1752 gegraveerd. Rond het verhoogde dekselgedeelte daaronder staat het gegraveerde opschrift Vivat. 'T.Oude. Borgeren Gasthuis.

Het oorspronkelijke foudraal van de beker is bewaard gebleven, zie inv.nr. 1980.05.20.Bronnen:

Reacties



Bekijk alle verhalen in je buurt »